Program SWOT Analizi

Disiplinlerarası Doğal Kaynaklar Yönetimi Anabilim Dalı Yüksek Lisans Programının eğitim-öğretim, araştırma, yönetim ve paydaş ilişkileri bakımından mevcut durumu SWOT analizi yöntemiyle değerlendirilmiştir. Bu değerlendirme kapsamında programın güçlü yönleri, gelişmeye açık/zayıf yönleri, dış çevreden kaynaklanan fırsatları ve karşılaşabileceği tehditler belirlenmiştir. SWOT analizi; program eğitim amaçları, program çıktıları, öğrenci profili, öğretim kadrosu, altyapı olanakları, paydaş ilişkileri ve sürekli iyileştirme süreçleri dikkate alınarak hazırlanmıştır.

 Programın Güçlü Yönleri

Disiplinlerarası Doğal Kaynaklar Yönetimi Yüksek Lisans Programının en önemli güçlü yönlerinden biri, çok disiplinli bir yapıya sahip olmasıdır. Program; çevre, tarım, su yönetimi, enerji, biyoçeşitlilik, ekosistem yönetimi, mühendislik ve sosyal bilimler gibi farklı alanları bir araya getirmekte, böylece doğal kaynak yönetimi konularının bütüncül biçimde ele alınmasına olanak sağlamaktadır.

Programın öğrenci profili de bu disiplinlerarası yapıyı desteklemektedir. Tekstil Mühendisliği, Çevre Mühendisliği, İnşaat Mühendisliği, Ziraat Mühendisliği, Biyoloji, Maliye, Siyaset Bilimi ve Uluslararası İlişkiler gibi farklı lisans alanlarından gelen öğrencilerin programda yer alması, derslerde ve araştırma süreçlerinde farklı bakış açılarının gelişmesine katkı sunmaktadır.

Programın Çanakkale ilinde yer alması, doğal kaynak yönetimi çalışmaları açısından önemli bir avantaj oluşturmaktadır. Çanakkale Boğazı, Marmara Denizi, Kuzey Ege, Kazdağları, tarımsal üretim alanları, kıyı ve iç su ekosistemleri, sulak alanlar ve enerji yatırımları, program için güçlü saha çalışması ve uygulama alanları sunmaktadır.

Program, Çanakkale Uygulamalı Bilimler Fakültesi bünyesinde yürütülmekle birlikte, gerektiğinde farklı fakülte ve bölümlerin altyapılarından yararlanabilmektedir. Çanakkale Uygulamalı Bilimler Fakültesi, Ziraat Fakültesi, Mühendislik Fakültesi, Biyoloji Bölümü ve Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Fakültesinde bulunan laboratuvar olanakları, programın uygulamalı eğitim ve araştırma kapasitesini desteklemektedir.

Güney Marmara Kalkınma Ajansı’nın 2018 yılı Mesleki Eğitimin Geliştirilmesi 2. Mali Destek Programı kapsamında desteklenmeye değer bulunan proje ile fakültenin teknik altyapısının güçlendirilmiş olması, program açısından önemli bir kurumsal avantajdır. Ayrıca Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi bünyesinde bulunan Bilim ve Teknoloji Araştırma ve Uygulama Merkezi’nin varlığı, ileri analiz gerektiren tez ve araştırma çalışmaları için önemli bir destek sağlamaktadır.

Programın kamu kurumları, yerel yönetimler, üniversiteler ve dış paydaşlarla iş birliğine açık olması da güçlü yönlerinden biridir. Tarihi Alan Başkanlığı, Tarım İl Müdürlüğü, İstanbul Üniversitesi, Balıkesir Üniversitesi ve Bursa Uludağ Üniversitesi gibi kurumlarla kurulabilecek akademik ve uygulamalı ilişkiler, öğrencilerin saha deneyimi kazanmalarına ve programın görünürlüğünün artmasına katkı sağlayabilecek niteliktedir.

 Programın Zayıf Yönleri / Gelişmeye Açık Alanları

Programın en önemli gelişmeye açık yönlerinden biri, yalnızca Disiplinlerarası Doğal Kaynaklar Yönetimi Anabilim Dalına tahsis edilmiş bağımsız bir araştırma laboratuvarının bulunmamasıdır. Program farklı fakülte ve bölümlerin laboratuvar olanaklarından yararlanabilmekle birlikte, kendine ait bir araştırma laboratuvarının bulunmaması, özellikle sürekli laboratuvar kullanımı gerektiren tez, proje ve uygulamalı derslerde planlama güçlüğü yaratabilmektedir.

Programın parasal kaynakları ağırlıklı olarak devlet bütçesi ve proje destekleri ile sınırlıdır. Bu durum, laboratuvar altyapısının geliştirilmesi, cihaz bakım-onarımı, sarf malzemesi temini ve saha çalışmalarının sürekliliği açısından zaman zaman sınırlılık oluşturabilmektedir.

Disiplinlerarası programlarda farklı alanlardan gelen öğrencilerin bilgi düzeyleri ve yöntemsel altyapıları farklılık gösterebilmektedir. Bu nedenle bazı öğrencilerin istatistik, araştırma yöntemleri, veri analizi, akademik yazım ve temel çevresel değerlendirme yaklaşımları bakımından desteklenmesine ihtiyaç duyulabilmektedir.

Programın yeni sayılabilecek bir lisansüstü program olması nedeniyle mezun izleme sistemi, dış paydaş geri bildirim mekanizmaları ve program çıktılarının uzun dönemli ölçülmesine ilişkin süreçlerin daha da güçlendirilmesi gerekmektedir.

Programın Fırsatları

Doğal kaynak yönetimi, sürdürülebilirlik, iklim değişikliği, biyoçeşitlilik kaybı, su yönetimi ve enerji dönüşümü konuları günümüzde ulusal ve uluslararası düzeyde öncelikli alanlar arasında yer almaktadır. Bu durum, programın akademik görünürlüğünü, tercih edilebilirliğini ve mezunların istihdam olanaklarını artırabilecek önemli bir fırsat oluşturmaktadır.

Çanakkale’nin sahip olduğu doğal, tarımsal, denizel ve kültürel kaynak çeşitliliği, program kapsamında yürütülecek tez, proje ve saha çalışmalarına geniş bir uygulama alanı sağlamaktadır. Özellikle Çanakkale Boğazı, Marmara Denizi, Kuzey Ege, Kazdağları, zeytinlik alanlar, tarımsal havzalar, yenilenebilir enerji yatırımları ve kıyısal alanlar, doğal kaynak yönetimi açısından araştırmaya uygun özgün örnek alanlar sunmaktadır.

TÜBİTAK, Avrupa Birliği, kalkınma ajansları, yerel yönetimler ve kamu kurumları tarafından desteklenen proje çağrıları, program öğretim elemanları ve öğrencileri için önemli dış kaynak fırsatları oluşturmaktadır. Programın disiplinlerarası yapısı, farklı proje çağrılarına uyum sağlama ve çok paydaşlı projeler geliştirme açısından avantaj sağlamaktadır.

Kamu kurumları, yerel yönetimler, özel sektör ve sivil toplum kuruluşlarının çevre ve sürdürülebilirlik alanlarına yönelik artan ilgisi, programın dış paydaşlarla daha güçlü iş birlikleri geliştirmesine olanak tanımaktadır.

Programın Tehditleri

Uygulamalı ve saha temelli çalışmaların yüksek maliyet gerektirmesi, programın eğitim ve araştırma faaliyetlerinin sürekliliği açısından dışsal bir risk oluşturmaktadır. Özellikle arazi çalışmaları, laboratuvar analizleri, cihaz kullanımı ve sarf malzemesi temini gibi süreçler düzenli finansman gerektirmektedir.

Araştırma projeleri için ayrılan bütçelerin sınırlı olması ve proje desteklerinin rekabete dayalı olarak sağlanması, programın altyapı geliştirme ve bilimsel üretim kapasitesini zaman zaman sınırlayabilmektedir.

Benzer alanlarda açılan disiplinlerarası lisansüstü programların sayısının artması, nitelikli öğrenci çekme ve akademik görünürlüğü artırma açısından rekabeti güçlendirmektedir.

Doğal kaynak yönetimi alanında mevzuat, politika ve kurumsal yapıların sık değişmesi, programın uygulamaya dönük iş birlikleri ve saha çalışmaları açısından uyum süreçlerini zorlaştırabilmektedir.

Öğrencilerin bir kısmının akademik araştırma, yayın ve proje üretiminden ziyade kamu personeli sınavlarına yönelmesi, bilimsel çıktı üretimi açısından sınırlayıcı bir unsur oluşturabilmektedir.

PUKÖ Döngüsü Kapsamında Sürekli İyileştirme

Disiplinlerarası Doğal Kaynaklar Yönetimi Yüksek Lisans Programında sürekli iyileştirme çalışmaları, PUKÖ döngüsü esas alınarak yürütülmektedir. PUKÖ döngüsü; Planla, Uygula, Kontrol Et ve Önlem Al aşamalarından oluşmakta olup, programın eğitim-öğretim, araştırma, paydaş ilişkileri, altyapı ve kalite güvence süreçlerinin sistematik biçimde geliştirilmesine katkı sağlamaktadır.

Planla

Planlama aşamasında programın eğitim amaçları, program çıktıları, ders içerikleri, öğretim yöntemleri, paydaş beklentileri ve stratejik hedefleri gözden geçirilmektedir. İç paydaş toplantıları, dış paydaş görüşleri, öğrenci ders değerlendirme anketleri, öğretim üyesi ders değerlendirme formları, akademik kurul kararları, faaliyet raporları, performans göstergeleri ve stratejik plan verileri bu aşamada temel veri kaynakları olarak kullanılmaktadır.

Bu veriler doğrultusunda programın güçlü yönleri, zayıf yönleri, fırsatları ve tehditleri belirlenmekte; gelişmeye açık alanlara yönelik iyileştirme hedefleri oluşturulmaktadır. Özellikle program çıktılarının sağlanma düzeyi, ders içeriklerinin güncelliği, öğrencilerin araştırma becerileri, laboratuvar ve saha çalışması gereksinimleri ile paydaş beklentileri planlama sürecinde dikkate alınmaktadır.

Uygula

Uygulama aşamasında belirlenen iyileştirme hedefleri doğrultusunda gerekli faaliyetler yürütülmektedir. Ders içeriklerinin güncellenmesi, Bologna bilgilerinin dönemsel olarak gözden geçirilmesi, öğrencilerin araştırma yöntemleri ve veri analizi becerilerinin desteklenmesi, paydaşlarla toplantı ve iş birliklerinin yürütülmesi, seminer, çalıştay ve saha uygulamalarının planlanması bu kapsamda değerlendirilmektedir.

Ayrıca öğrencilerin disiplinlerarası bakış açısı kazanmalarını sağlamak amacıyla farklı alanlardan öğretim elemanlarının katkısı alınmakta; gerektiğinde farklı fakülte ve bölümlerin laboratuvar olanaklarından yararlanılmaktadır. Programın uygulamalı yönünü güçlendirmek için kamu kurumları, yerel yönetimler, üniversiteler ve ilgili sektör temsilcileriyle ortak faaliyetler geliştirilmesi hedeflenmektedir.

Kontrol Et

Kontrol etme aşamasında uygulanan faaliyetlerin program eğitim amaçları ve program çıktıları üzerindeki etkisi değerlendirilmektedir. Bu kapsamda öğrenci başarı durumları, ders değerlendirme anketleri, öğretim üyesi değerlendirme formları, akademik kurul kararları, paydaş geri bildirimleri, mezun görüşleri, faaliyet raporları ve performans göstergeleri düzenli olarak incelenmektedir.

Elde edilen veriler, program kurulu ve ilgili komisyonlar tarafından değerlendirilerek ders içeriklerinin yeterliliği, öğretim yöntemlerinin etkinliği, program çıktılarının gerçekleşme düzeyi ve öğrencilerin akademik gelişimi bakımından analiz edilmektedir. Böylece yapılan uygulamaların beklenen çıktıları sağlayıp sağlamadığı izlenmekte ve somut verilere dayalı olarak raporlanmaktadır.

Önlem Al

Önlem alma aşamasında kontrol sürecinde belirlenen eksiklikler ve gelişmeye açık alanlar doğrultusunda düzeltici ve iyileştirici faaliyetler planlanmaktadır. Program çıktılarının yeterli düzeyde karşılanmadığı alanlarda ders içerikleri yeniden düzenlenmekte, uygulamalı çalışmalar artırılmakta, öğrencilerin araştırma ve analiz becerilerini destekleyici ek faaliyetler planlanmaktadır.

Bağımsız araştırma laboratuvarı eksikliği, sınırlı bütçe olanakları ve saha çalışmalarının maliyetleri gibi gelişmeye açık alanlara yönelik olarak proje başvurularının artırılması, dış paydaş desteklerinin güçlendirilmesi, fakülteler arası altyapı kullanım protokollerinin geliştirilmesi ve ortak araştırma faaliyetlerinin yaygınlaştırılması hedeflenmektedir.

Bu süreç sonunda elde edilen yeni veriler bir sonraki planlama dönemine aktarılmakta ve böylece sürekli iyileştirme döngüsü kesintisiz biçimde sürdürülmektedir. PUKÖ döngüsü sayesinde programın eğitim kalitesi, araştırma kapasitesi, paydaş ilişkileri ve kurumsal sürdürülebilirliği düzenli olarak izlenmekte ve geliştirilmektedir.